Dự thảo được xây dựng theo hướng kế thừa những quy định còn phù hợp, đồng thời sửa đổi, bổ sung các quy định đã bộc lộ bất cập trong thực tiễn nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường xăng dầu trong giai đoạn mới.
Trao quyền cho thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối tự quyết, công bố giá bán lẻ xăng dầu.
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của dự thảo Nghị định Kinh doanh xăng dầu vừa được Bộ Công Thương công bố là bỏ cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở định kỳ. Thay vào đó, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối sẽ tự quyết định và công bố giá bán lẻ trong hệ thống của mình theo công thức được quy định tại Nghị định, đồng thời phải kê khai với cơ quan quản lý để giám sát.
Điều này đồng nghĩa thị trường có thể xuất hiện nhiều mức giá bán lẻ khác nhau giữa các hệ thống phân phối thay vì gần như một mức giá thống nhất trên toàn quốc như hiện nay. Đây cũng là một trong những nội dung Bộ Công Thương đang lấy ý kiến vì liên quan trực tiếp đến cạnh tranh trên thị trường.
Đối với vùng sâu, vùng xa, giá bán lẻ của thương nhân phân phối không được vượt mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn nhằm bảo đảm an sinh xã hội.
Dự thảo Nghị định cũng đề xuất tổ chức lại hệ thống phân phối theo hướng tinh gọn hơn. Theo đó, các loại hình đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền bán lẻ và thương nhân phân phối sẽ được sắp xếp lại, giảm các tầng nấc trung gian để hạn chế tình trạng mua bán lòng vòng, nâng cao hiệu quả lưu thông hàng hóa.
Đối với thương nhân đầu mối, dự thảo nâng đáng kể điều kiện gia nhập thị trường. Doanh nghiệp muốn trở thành đầu mối phải có ít nhất 36 tháng hoạt động liên tục với tư cách thương nhân phân phối; sở hữu kho tiếp nhận xăng dầu có sức chứa tối thiểu 15.000m³; sở hữu ít nhất 10 cửa hàng bán lẻ và bảo đảm tổng nguồn cung tối thiểu 100.000m³ xăng dầu mỗi năm. Nếu không đáp ứng sản lượng tối thiểu trong hai năm liên tiếp sẽ bị xem xét thu hồi giấy phép.
Dự thảo bổ sung quy định yêu cầu thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối kết nối dữ liệu với Bộ Công Thương, thực hiện kê khai giá, báo cáo trực tuyến về nguồn hàng, tồn kho, hệ thống phân phối nhằm xây dựng hệ thống quản lý xăng dầu quốc gia, phục vụ giám sát thị trường theo thời gian thực.
Một điểm mới khác là định hướng phát triển cửa hàng bán lẻ xăng dầu thành hạ tầng thương mại đa dịch vụ, thay vì chỉ kinh doanh xăng dầu như hiện nay. Theo Bộ Công Thương, đây là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng và đa dạng hóa dịch vụ phục vụ người dân.
Dự thảo đồng thời quy định nguyên tắc xác định các trường hợp biến động giá bất thường để triển khai biện pháp bình ổn khi xảy ra khủng hoảng và tiếp tục duy trì mức dự trữ lưu thông tối thiểu tương đương 20 ngày cung ứng đối với thương nhân đầu mối nhằm hạn chế nguy cơ đứt gãy nguồn cung.
Theo Bộ Công Thương, việc sửa đổi Nghị định nhằm xây dựng thị trường xăng dầu vận hành theo cơ chế cạnh tranh, giảm dần sự can thiệp hành chính vào hoạt động định giá, đồng thời vẫn bảo đảm an ninh năng lượng và quyền lợi của người tiêu dùng thông qua các công cụ quản lý, thanh tra và hậu kiểm của Nhà nước.
Bộ Công Thương cho biết sẽ tiếp tục tổng hợp, nghiên cứu và tiếp thu các ý kiến đóng góp tại hội nghị để hoàn thiện dự thảo nghị định trước khi trình Chính phủ xem xét, ban hành theo quy định.
Quỳnh Chi (theo Tiền Phong, Doanh nhân và Công lý)
